Bài 69 – Ôn tập các phép tính với số tự nhiên, phân số, số thập phân
1. Cộng và trừ
- Số tự nhiên và số thập phân: đặt tính sao cho các chữ số cùng hàng thẳng cột (với số thập phân là dấu phẩy thẳng cột), tính từ phải sang trái, nhớ khi cần. Ví dụ 8{,}25 + 3{,}9 = 12{,}15 (viết 3{,}9 thành 3{,}90 cho dễ cộng).
- Phân số cùng mẫu số: cộng (trừ) các tử số, giữ nguyên mẫu số. Khác mẫu số: quy đồng rồi tính. Ví dụ \frac{5}{6} + \frac{1}{4} = \frac{10}{12} + \frac{3}{12} = \frac{13}{12}.
- Thử lại: phép cộng thử bằng phép trừ, phép trừ thử bằng phép cộng.
2. Nhân và chia
- Số thập phân: nhân như số tự nhiên rồi đếm tổng số chữ số ở phần thập phân của hai thừa số để đặt dấu phẩy. Ví dụ 2{,}6 \times 0{,}5 = 1{,}30 = 1{,}3.
- Nhân nhẩm: \times 10, 100, 1\,000 hoặc chia cho 0{,}1; 0{,}01; 0{,}001 thì chuyển dấu phẩy sang bên phải một, hai, ba chữ số; chia cho 10, 100, 1\,000 hoặc nhân với 0{,}1; 0{,}01; 0{,}001 thì chuyển dấu phẩy sang bên trái một, hai, ba chữ số.
- Phân số: \frac{a}{b} \times \frac{c}{d} = \frac{a \times c}{b \times d}; \frac{a}{b} : \frac{c}{d} = \frac{a}{b} \times \frac{d}{c}. Ví dụ \frac{3}{5} : \frac{2}{7} = \frac{3}{5} \times \frac{7}{2} = \frac{21}{10}.
- Phép chia có dư: số bị chia = số chia \times thương + số dư (số dư bé hơn số chia). Ví dụ 4\,870 : 17 = 286 dư 8; thử lại: 286 \times 17 + 8 = 4\,870.
3. Tính chất và tính thuận tiện
- Giao hoán: a + b = b + a; a \times b = b \times a.
- Kết hợp: (a + b) + c = a + (b + c); (a \times b) \times c = a \times (b \times c).
- Nhân một số với một tổng: a \times (b + c) = a \times b + a \times c.
- Muốn tính thuận tiện, em ghép các số cho kết quả tròn chục, tròn trăm. Ví dụ 25 \times 9 \times 4 = (25 \times 4) \times 9 = 100 \times 9 = 900.
4. Thứ tự thực hiện phép tính trong biểu thức
Biểu thức có dấu ngoặc: tính trong ngoặc trước. Không có ngoặc: nhân, chia trước; cộng, trừ sau; cùng cấp thì làm từ trái sang phải. Ví dụ 30 - 4 \times 5 + 6 = 30 - 20 + 6 = 16.
5. Lỗi hay gặp
- Quên nhớ khi cộng hoặc quên trả nhớ khi trừ.
- Đặt dấu phẩy sai khi nhân, chia số thập phân.
- Khi chia hai phân số, quên đảo ngược phân số thứ hai.
- Tính biểu thức từ trái sang phải mà bỏ qua thứ tự nhân, chia trước.