Bài 3 – Ôn tập phân số
1. Phân số chỉ một phần của cả hình
Phân số \frac{a}{b} có mẫu số b cho biết cả hình chia thành bao nhiêu phần bằng nhau, tử số a cho biết đã lấy bao nhiêu phần. Ví dụ: một băng giấy chia thành 6 phần bằng nhau, tô màu 5 phần thì phần đã tô là \frac{5}{6} băng giấy, đọc là "năm phần sáu".
2. Phân số bằng nhau, rút gọn phân số
- Nhân (hoặc chia) cả tử số và mẫu số với cùng một số tự nhiên khác 0 thì được phân số bằng phân số đã cho. \frac{2}{3} = \frac{2 \times 4}{3 \times 4} = \frac{8}{12}; \frac{30}{36} = \frac{30 : 6}{36 : 6} = \frac{5}{6}.
- Rút gọn phân số: chia cả tử và mẫu cho một số lớn hơn 1 mà cả hai cùng chia hết.
- Phân số tối giản là phân số mà tử số và mẫu số không còn cùng chia hết cho số nào lớn hơn 1. Ví dụ \frac{3}{4} tối giản, \frac{6}{8} chưa tối giản.
3. Quy đồng mẫu số
Quy đồng mẫu số hai phân số là biến chúng thành hai phân số bằng chúng và có cùng mẫu số.
- Nếu mẫu số này chia hết cho mẫu số kia thì lấy mẫu lớn làm mẫu chung. Ví dụ \frac{2}{3} và \frac{5}{12}: vì 12 : 3 = 4 nên \frac{2}{3} = \frac{8}{12}, giữ nguyên \frac{5}{12}.
- Nếu không, có thể lấy tích hai mẫu hoặc một số cùng chia hết cho cả hai mẫu. Ví dụ \frac{3}{4} và \frac{5}{6}: mẫu chung 12, được \frac{9}{12} và \frac{10}{12}.
4. So sánh phân số
- Cùng mẫu số: phân số nào có tử số lớn hơn thì lớn hơn.
- Cùng tử số: phân số nào có mẫu số bé hơn thì lớn hơn. Ví dụ \frac{3}{5} > \frac{3}{7}.
- So với 1: tử số bé hơn mẫu số thì phân số bé hơn 1; tử số bằng mẫu số thì bằng 1; tử số lớn hơn mẫu số thì lớn hơn 1.
- Khác mẫu số: quy đồng mẫu số rồi so sánh. Ví dụ \frac{5}{6} và \frac{7}{8}: \frac{20}{24} < \frac{21}{24} nên \frac{5}{6} < \frac{7}{8}.
5. Rút gọn khi tính và lỗi hay gặp
Khi tính một phân số có nhiều thừa số ở cả tử và mẫu, hãy rút gọn trước rồi mới nhân. \frac{9 \times 10}{6 \times 25} = \frac{3 \times 10}{2 \times 25} = \frac{3 \times 2}{2 \times 5} = \frac{3}{5} Lỗi hay gặp:
- Cộng cùng một số vào cả tử và mẫu rồi cho là phân số bằng nhau. Ví dụ \frac{1}{2} \ne \frac{1 + 3}{2 + 3} = \frac{4}{5}.
- Cho rằng mẫu số lớn thì phân số lớn (khi cùng tử số thì ngược lại).
- Quên rút gọn đến phân số tối giản.