Bài 46 – Xăng-ti-mét khối. Đề-xi-mét khối
1. Xăng-ti-mét khối
Xăng-ti-mét khối là thể tích của hình lập phương có cạnh dài 1\ \text{cm}. Viết tắt: \text{cm}^3.
Ví dụ: hình gồm 9 hình lập phương nhỏ cạnh 1\ \text{cm} có thể tích 9\ \text{cm}^3. Đọc: chín xăng-ti-mét khối.
2. Đề-xi-mét khối
Đề-xi-mét khối là thể tích của hình lập phương có cạnh dài 1\ \text{dm}. Viết tắt: \text{dm}^3.
Ví dụ: 250\ \text{dm}^3 đọc là hai trăm năm mươi đề-xi-mét khối.
3. Quan hệ giữa dm³ và cm³
Vì 1\ \text{dm} = 10\ \text{cm}, nên hình lập phương cạnh 1\ \text{dm} được xếp từ các hình lập phương cạnh 1\ \text{cm}: mỗi lớp có 10 \times 10 = 100 hình, có 10 lớp, tất cả 100 \times 10 = 1\,000 hình.
1\ \text{dm}^3 = 1\,000\ \text{cm}^3 \qquad 1\ \text{cm}^3 = \frac{1}{1\,000}\ \text{dm}^3
4. Đổi đơn vị đo thể tích
- Đổi \text{dm}^3 \text{cm}^3: nhân với 1\,000. Ví dụ: 2{,}5\ \text{dm}^3 = 2\,500\ \text{cm}^3.
- Đổi \text{cm}^3 \text{dm}^3: chia cho 1\,000. Ví dụ: 6\,500\ \text{cm}^3 = 6{,}5\ \text{dm}^3.
- Số đo có hai đơn vị: 3\ \text{dm}^3\ 40\ \text{cm}^3 = 3\,000 + 40 = 3\,040\ \text{cm}^3.
Cộng, trừ, nhân, chia các số đo thể tích cùng đơn vị làm như với các số, rồi viết đơn vị ở kết quả: 12\ \text{dm}^3 + 8\ \text{dm}^3 = 20\ \text{dm}^3.
5. Lưu ý và lỗi hay gặp
- Nhớ: 1\ \text{dm}^3 = 1\,000\ \text{cm}^3, không phải 10 100\ \text{cm}^3 (100 là số hình trong một lớp).
- Đổi đơn vị: dịch dấu phẩy 3 chữ số (hoặc nhân/chia 1\,000).
- Chọn đơn vị cho phù hợp: cục pin tiểu, viên xúc xắc đo bằng \text{cm}^3; hộp sữa to, thùng nhỏ đo bằng \text{dm}^3.
- Muốn so sánh, phải đưa về cùng đơn vị rồi mới so.