Bài 10 – Khái niệm số thập phân
1. Số thập phân và các phần của nó
Em đã biết phân số thập phân là phân số có mẫu số 10, 100, 1 000, … Mỗi phân số thập phân có thể viết dưới dạng số thập phân.
- 4 = \frac{4}{10} = 0{,}4 (đọc là "không phẩy bốn mét").
- 135 = \frac{135}{100} = 1\frac{35}{100} = 1{,}35 (đọc là "một phẩy ba mươi lăm mét").
Mỗi số thập phân gồm hai phần, cách nhau bởi dấu phẩy:
- Phần nguyên: các chữ số bên trái dấu phẩy.
- Phần thập phân: các chữ số bên phải dấu phẩy.
Ví dụ: số 7{,}26 có phần nguyên là 7, phần thập phân là 26.
2. Hàng của số thập phân
Bên phải hàng đơn vị là các hàng: phần mười, phần trăm, phần nghìn, … Số 48{,}207 gồm: 4 chục, 8 đơn vị, 2 phần mười, 0 phần trăm, 7 phần nghìn.
- Chữ số 2 ở hàng phần mười, có giá trị \frac{2}{10}.
- Chữ số 7 ở hàng phần nghìn, có giá trị \frac{7}{1000}.
Đi từ trái sang phải, mỗi hàng bé hơn hàng đứng trước nó 10 lần.
3. Đọc và viết số thập phân
- Viết: viết phần nguyên, viết dấu phẩy, rồi viết phần thập phân.
- Đọc: đọc phần nguyên, đọc "phẩy", rồi đọc phần thập phân. Các chữ số 0 ngay sau dấu phẩy đọc là "không", phần còn lại đọc như số tự nhiên.
Ví dụ:
- 6{,}35 đọc là: sáu phẩy ba mươi lăm.
- 0{,}06 đọc là: không phẩy không sáu.
- 15{,}206 đọc là: mười lăm phẩy hai trăm linh sáu.
- "Hai mươi đơn vị, bảy phần trăm" viết là 20{,}07 (hàng phần mười không có, viết 0).
4. Chuyển phân số thành số thập phân
- Phân số thập phân: số chữ số 0 ở mẫu số bằng số chữ số ở phần thập phân. \frac{345}{100} = 3{,}45; \frac{7}{1000} = 0{,}007; \frac{52}{10} = 5{,}2.
- Phân số có mẫu số khác: nhân (hoặc chia) cả tử số và mẫu số với cùng một số để mẫu số thành 10, 100 hoặc 1 000.
Ví dụ: \frac{3}{20} = \frac{3 \times 5}{20 \times 5} = \frac{15}{100} = 0{,}15.
5. Lưu ý và lỗi hay gặp
- Phần thập phân phải đủ chữ số: \frac{7}{100} = 0{,}07 (không phải 0{,}7), \frac{9}{1000} = 0{,}009.
- Khi không có phần nguyên thì viết 0 trước dấu phẩy: \frac{35}{100} = 0{,}35.
- Chữ số 0 ở giữa không được bỏ: "ba đơn vị, hai phần nghìn" viết là 3{,}002.
- Không đọc phần thập phân như phần nguyên: 9{,}06 đọc là "chín phẩy không sáu", không phải "chín phẩy sáu".