Bài 68 – Ôn tập số tự nhiên, phân số, số thập phân
1. Số tự nhiên
- Đọc và viết số theo từng lớp (đơn vị, nghìn, triệu), mỗi lớp có ba hàng. Giá trị của một chữ số phụ thuộc vào hàng mà nó đứng.
- Ví dụ: số 9\,408\,153 đọc là "chín triệu bốn trăm linh tám nghìn một trăm năm mươi ba". Chữ số 4 ở hàng trăm nghìn nên có giá trị 400\,000. Ta viết 9\,408\,153 = 9\,000\,000 + 400\,000 + 8\,000 + 100 + 50 + 3.
- So sánh: số có nhiều chữ số hơn thì lớn hơn; cùng số chữ số thì so từng hàng từ trái sang phải.
- Làm tròn: nhìn chữ số ở hàng bên phải hàng cần làm tròn. Chữ số đó bé hơn 5 thì giữ nguyên, từ 5 trở lên thì tăng chữ số cần làm tròn thêm 1. Làm tròn 9\,408\,153 đến hàng nghìn: chữ số hàng trăm là 1 nên được 9\,408\,000.
- Số chẵn tận cùng bằng 0, 2, 4, 6, 8. Hai số chẵn liên tiếp (hoặc hai số lẻ liên tiếp) hơn kém nhau 2 đơn vị.
2. Phân số
- Rút gọn: chia cả tử số và mẫu số cho cùng một số khác 0 cho đến khi được phân số tối giản. Ví dụ \frac{18}{30} = \frac{18 : 6}{30 : 6} = \frac{3}{5}.
- Quy đồng mẫu số: đưa các phân số về cùng mẫu số mà không đổi giá trị. Ví dụ \frac{2}{3} và \frac{5}{8} có mẫu số chung 24: \frac{2}{3} = \frac{16}{24}, \frac{5}{8} = \frac{15}{24}.
- So sánh: cùng mẫu số thì phân số nào có tử số lớn hơn thì lớn hơn; khác mẫu số thì quy đồng rồi so sánh. Do đó \frac{2}{3} > \frac{5}{8} vì 16 > 15.
- Hỗn số: \frac{17}{5}: 17 : 5 = 3 dư 2 nên \frac{17}{5} = 3\frac{2}{5}. Ngược lại 2\frac{3}{4} = \frac{2 \times 4 + 3}{4} = \frac{11}{4}.
3. Số thập phân
- Số thập phân gồm phần nguyên và phần thập phân, ngăn cách bởi dấu phẩy. Sau dấu phẩy lần lượt là hàng phần mười, phần trăm, phần nghìn. Số 12{,}305 đọc là "mười hai phẩy ba trăm linh năm".
- Thêm hoặc bỏ các chữ số 0 ở tận cùng bên phải phần thập phân thì giá trị không đổi: 4{,}50 = 4{,}5.
- Phân số thập phân (mẫu số 10, 100, 1\,000) viết được thành số thập phân: \frac{7}{10} = 0{,}7; \frac{29}{100} = 0{,}29. Phân số khác thì đưa về mẫu số 10, 100, 1\,000 nếu được: \frac{3}{5} = \frac{6}{10} = 0{,}6.
- So sánh: so phần nguyên trước; nếu bằng nhau thì so phần thập phân từng hàng từ phần mười. Ví dụ 3{,}48 < 3{,}5 vì 3{,}48 < 3{,}50.
4. Phân số, số thập phân, phần trăm
Một số có thể viết bằng nhiều dạng: \frac{1}{2} = 0{,}5 = 50\% và \frac{3}{4} = 0{,}75 = 75\%. Dạng phần trăm là phân số có mẫu số 100.
5. Lỗi hay gặp
- Nhầm giá trị chữ số khi đọc sai hàng (hàng chục nghìn với hàng nghìn).
- Chuyển phân số thành hỗn số mà đảo thương và số dư.
- Cho rằng số thập phân có nhiều chữ số hơn thì lớn hơn (0{,}35 > 0{,}4 là sai).
- Quy đồng mà chỉ đổi mẫu số, không nhân tử số.