Bài 48 – Luyện tập chung
1. Thể tích và cách so sánh
- Thể tích cho biết một hình chiếm chỗ trong không gian nhiều hay ít.
- Hình nằm hoàn toàn trong hình khác thì có thể tích bé hơn.
- Xếp các hình từ hình lập phương nhỏ giống nhau rồi đếm: nhiều hình nhỏ hơn thì thể tích lớn hơn; bằng nhau thì thể tích bằng nhau.
- Thể tích cả hình bằng tổng thể tích các phần ghép lại; phần còn lại tìm bằng phép trừ.
2. Ba đơn vị đo thể tích
- xăng-ti-mét khối (\text{cm}^3): là thể tích hình lập phương cạnh 1\ \text{cm}
- đề-xi-mét khối (\text{dm}^3): là thể tích hình lập phương cạnh 1\ \text{dm}
- mét khối (\text{m}^3): là thể tích hình lập phương cạnh 1\ \text{m}
3. Đổi đơn vị: mỗi bậc gấp (kém) 1 000 lần
1\ \text{m}^3 = 1\,000\ \text{dm}^3 \qquad 1\ \text{dm}^3 = 1\,000\ \text{cm}^3 \qquad 1\ \text{m}^3 = 1\,000\,000\ \text{cm}^3
- Sang đơn vị bé hơn: nhân với 1\,000 (hoặc 1\,000\,000 nếu qua hai bậc).
- Sang đơn vị lớn hơn: chia cho 1\,000 (hoặc 1\,000\,000).
- Muốn so sánh, cộng, trừ các số đo: đổi về cùng một đơn vị trước.
4. Ví dụ tổng hợp
Một thùng chứa 0{,}9\ \text{m}^3 nước. Dùng 250\ \text{dm}^3, sau đó dùng thêm 20\% lượng nước ban đầu. Nước còn lại bao nhiêu?
- Đổi: 0{,}9\ \text{m}^3 = 900\ \text{dm}^3.
- Lần hai dùng: 900 \times 20 : 100 = 180\ (\text{dm}^3).
- Còn lại: 900 - 250 - 180 = 470\ (\text{dm}^3).
5. Lỗi hay gặp và cách tự kiểm tra
- Nhầm 1\ \text{dm}^3 = 100\ \text{cm}^3 1\ \text{m}^3 = 100\ \text{dm}^3: các đơn vị thể tích hơn kém 1 000 lần, không phải 100.
- Không đếm các hình lập phương nhỏ bị che khuất: đếm theo từng lớp hoặc từng hàng.
- So sánh số đo mà quên đổi về cùng đơn vị.
- Tự kiểm tra: đổi sang đơn vị bé hơn thì số đo phải tăng; đổi sang đơn vị lớn hơn thì số đo phải giảm.