Bài 21 – Phép nhân số thập phân
1. Nhân số thập phân với số tự nhiên
- Bước 1: nhân như nhân hai số tự nhiên (bỏ qua dấu phẩy).
- Bước 2: đếm xem phần thập phân của thừa số thập phân có mấy chữ số, rồi dùng dấu phẩy tách ở tích bấy nhiêu chữ số kể từ phải sang trái.
Ví dụ: 2{,}45 \times 6. Ta có 245 \times 6 = 1470. Thừa số 2{,}45 có hai chữ số thập phân nên tách hai chữ số ở tích: 14{,}70 = 14{,}7.
2. Nhân số thập phân với số thập phân
- Bước 1: nhân như nhân hai số tự nhiên.
- Bước 2: đếm tất cả các chữ số ở phần thập phân của cả hai thừa số, rồi tách ở tích bấy nhiêu chữ số kể từ phải sang trái.
Ví dụ: 5{,}4 \times 2{,}3. Ta có 54 \times 23 = 1242. Hai thừa số có tất cả 1 + 1 = 2 chữ số thập phân nên tách hai chữ số: 12{,}42.
3. Khi tích có ít chữ số hơn số chữ số cần tách
Em viết thêm chữ số 0 vào đầu cho đủ rồi mới đặt dấu phẩy. Ví dụ: 0{,}04 \times 0{,}2. Ta có 4 \times 2 = 8. Hai thừa số có 2 + 1 = 3 chữ số thập phân nên cần tách ba chữ số: 8 viết thành 008, được 0{,}008.
4. Biết tích của số tự nhiên, suy ra tích có số thập phân
Biết 12 \times 34 = 408. Khi đó:
- 1{,}2 \times 3{,}4 có hai chữ số thập phân nên bằng 4{,}08.
- 0{,}12 \times 3{,}4 có ba chữ số thập phân nên bằng 0{,}408.
5. Tính chất và tính thuận tiện
Phép nhân số thập phân cũng có tính chất giao hoán và kết hợp. Em ghép các thừa số cho tích tròn: 2{,}5 \times 7{,}3 \times 4 = (2{,}5 \times 4) \times 7{,}3 = 10 \times 7{,}3 = 73.
6. Lỗi hay gặp
- Dùng quy tắc "thẳng dấu phẩy" của phép cộng, trừ cho phép nhân. Phép nhân không cần đặt thẳng dấu phẩy, chỉ cần đếm chữ số thập phân.
- Chỉ đếm chữ số thập phân của một thừa số, quên thừa số kia.
- Quên bỏ chữ số 0 thừa ở cuối hoặc quên thêm chữ số 0 ở đầu khi tích có ít chữ số.
- Nhân riêng phần nguyên và phần thập phân rồi ghép lại (ví dụ 2{,}5 \times 6 viết 12{,}30). Cách đúng là 25 \times 6 = 150, tách một chữ số: 15{,}0 = 15.