Bài 39 – Tìm hai số khi biết hiệu và tỉ số của hai số đó
1. Bài toán và ý tưởng chính
- Bài toán cho biết hiệu của hai số và tỉ số của chúng. Cần tìm từng số.
- Tỉ số \frac{4}{7} của số bé và số lớn nghĩa là: chia số lớn thành 7 phần bằng nhau thì số bé có 4 phần như thế.
- Phần chênh lệch giữa hai số chính là hiệu số phần bằng nhau. Biết hiệu số phần ứng với giá trị nào thì tìm được giá trị của một phần.
2. Các bước giải (vẽ sơ đồ đoạn thẳng)
- Vẽ sơ đồ: đoạn thẳng của số bé gồm 4 phần, đoạn thẳng của số lớn gồm 7 phần bằng nhau.
- Tìm hiệu số phần bằng nhau: 7 - 4 = 3 (phần).
- Tìm giá trị của một phần: lấy hiệu hai số chia cho hiệu số phần.
- Tìm số bé (nhân giá trị một phần với số phần của số bé) và số lớn (nhân với số phần của số lớn). Có thể tìm số lớn bằng cách cộng hiệu vào số bé.
3. Ví dụ giải từng bước
Đề: Một sợi dây xanh dài hơn sợi dây đỏ 21 m. Sợi dây đỏ bằng \frac{4}{7} sợi dây xanh. Mỗi sợi dây dài bao nhiêu mét?
- Sợi đỏ gồm 4 phần, sợi xanh gồm 7 phần bằng nhau. Hiệu số phần: 7 - 4 = 3 (phần).
- Giá trị một phần: 21 : 3 = 7 ().
- Sợi dây đỏ: 7 \times 4 = 28 (). Sợi dây xanh: 7 \times 7 = 49 ().
- Thử lại: 49 - 28 = 21 và 28 : 49 = \frac{4}{7}. Đúng.
- Đáp số: đỏ 28 m; xanh 49
4. Khi đề nói "gấp"
- "Số lớn gấp 3 lần số bé" nghĩa là số bé có 1 phần, số lớn có 3 phần (tỉ số bé : lớn là \frac{1}{3}).
- Ví dụ: hiệu hai số là 16. Hiệu số phần: 3 - 1 = 2. Một phần: 16 : 2 = 8. Số bé 8, số lớn 24.
5. Lỗi hay gặp
- Cộng số phần (như bài toán tổng – tỉ) thay vì trừ để được hiệu số phần.
- Xác định nhầm số bé có mấy phần, số lớn có mấy phần: đọc kỹ "A bằng \frac{a}{b} của B" thì A có a phần, B có b phần.
- Dừng lại ở giá trị một phần mà quên nhân với số phần.
- Không thử lại: hiệu hai số tìm được phải đúng bằng hiệu đề cho.