Bài 54 – Thực hành tính toán và ước lượng thể tích một số hình khối
1. Ước lượng thể tích bằng cách làm tròn kích thước
Khi chưa cần kết quả chính xác, ta làm tròn từng kích thước (đến số nguyên gần nhất) rồi tính V = a \times b \times c.
Ví dụ: một phòng dài 7{,}8\ \text{m}, rộng 5{,}1\ \text{m} 3{,}2\ \text{m}.
- Làm tròn: 7{,}8 \approx 8, 5{,}1 \approx 5, 3{,}2 \approx 3.
- Thể tích ước lượng: 8 \times 5 \times 3 = 120\ (\text{m}^3).
Thể tích thật gần 120\ \text{m}^3 (thật ra là 7{,}8 \times 5{,}1 \times 3{,}2 = 127{,}296\ \text{m}^3).
2. Chọn đơn vị phù hợp
- Vật nhỏ (viên tẩy, hộp bút): \text{cm}^3.
- Vật cỡ vừa (thùng, bể cá): \text{dm}^3.
- Vật rất lớn (phòng học, bể bơi, kho): \text{m}^3.
Cần nhớ: cạnh 1\ \text{dm} = 10\ \text{cm} nên khối lập phương 1\ \text{dm}^3 có cạnh 10\ \text{cm}. Cạnh 1\ \text{m} = 10\ \text{dm} nên 1\ \text{m}^3 = 1\,000\ \text{dm}^3.
3. Xếp các hộp vào thùng: đếm theo từng chiều
Muốn biết xếp được nhiều nhất bao nhiêu hộp (xếp song song với các cạnh thùng), ta xem mỗi chiều của thùng chứa được bao nhiêu cạnh hộp (lấy phần nguyên), rồi nhân lại.
Ví dụ: thùng dài 45\ \text{cm}, rộng 28\ \text{cm} 20\ \text{cm}; hộp là hình lập phương cạnh 10\ \text{cm}.
- Chiều dài: 45 : 10 = 4 (dư) nên xếp được 4 hộp.
- Chiều rộng: 28 : 10 = 2 (dư) nên xếp được 2 hộp.
- Chiều cao: 20 : 10 = 2 hộp.
- Tổng cộng: 4 \times 2 \times 2 = 16 hộp.
4. Chia thể tích chỉ cho số hộp "tối đa lí thuyết"
Nếu lấy thể tích thùng chia thể tích hộp: 45 \times 28 \times 20 = 25\,200\ (\text{cm}^3), 25\,200 : 1\,000 = 25{,}2. Số này chỉ cho biết không thể xếp quá 25 hộp. Vì còn các khoảng thừa ở mỗi chiều nên thực tế chỉ xếp được 16 hộp.
Chỉ khi các kích thước thùng đều chia hết cho kích thước hộp thì hai cách mới cho cùng kết quả.
5. Thực hành trên màn hình
Trong bài này em sẽ tính thể tích bể nước, thùng hàng, phòng học, ước lượng bằng cách làm tròn, và tính số hộp xếp vừa vào thùng. Hãy luôn kiểm tra: đổi về cùng đơn vị, đơn vị kết quả là đơn vị thể tích.
6. Lỗi hay gặp
- Bỏ phần thập phân khi làm tròn (8{,}2 thành 8, 5{,}9 thành 5) thay vì làm tròn đến số gần nhất.
- Lấy thể tích thùng chia thể tích hộp rồi làm tròn thành số hộp, quên rằng còn khoảng thừa ở các chiều.
- Cộng ba kích thước thay vì nhân.
- Quên đổi đơn vị trước khi nhân.