Mình thấy nó quan trọng thật, thứ nhất giúp mình bớt bị người ta lừa, hihihi, thứ hai là giúp mình giải quyết vấn đề hiệu quả hơn và hợp tình hợp lý hơn. Mình chỉ xin nói một cách ngắn gọn cách hiểu của mình về tư duy phản biện là:
Ai nói gì mình cũng không tin liền mà phải tìm hiểu kĩ càng, rồi tự đưa ra nhận định của chính mình về vấn đề đó.
Đứng trước một vấn đề hoặc một kĩ năng mới trong cuộc sống/ công việc, thay vì bị ảnh hưởng từ việc nghe người này người kia nói, mình nghe nhưng tìm hiểu bằng cách đọc, so sánh, phân tích tình huống, tìm cách giải quyết hoặc áp dụng vào thực tế.

Không có ai đúng hoàn toàn hay ai sai hoàn toàn, mà quan trọng ai đưa ra lý do hợp lý hơn/ đúng với thực tế hơn để chứng minh cho quan điểm của mình, kể cả người nói có là nhà khoa học hay tổng thống đi chăng nữa. Vì thế mình không quan tâm ai đúng hay sai, và không cần phải cố chứng minh là mình đúng đối với người khác, mình chỉ quan tâm tới lý lẽ và cách phân tích vấn đề hoặc cách giải quyết có hợp lý không, và làm sao để giải quyết vấn đề.
Việc dạy tư duy phản biện cho trẻ ở Việt Nam hiện nay?
Bản thân cha mẹ và thầy cô thực sự có tư duy phản biện chưa? Bạn có thể tự kiểm tra xem nếu bạn có tư duy phản biện hay chưa bằng cách tự trả lời các câu hỏi sau:
Bạn có tìm hiểu kĩ một vấn đề/ về một người nào đó trước khi đi đến kết luận không?
Khi đứng trước một vấn đề mới bạn có thái độ tiếp nhận không hay nghĩ là nó “ sẽ chả ra sao, chả đi tới đâu?”
Bạn có cảm thấy nóng mặt và giận dữ không khi đồng nghiệp/ học sinh nói “ Bạn sai rồi! Thầy/cô sai rồi!”
Bạn có dám nhận sai khi biết mình sai không?
Bạn có mặc kệ hoặc hỏi người khác lý do khi họ có sở thích lối sống, cách ăn mặc, cách chăm con khác với bạn không? hay là bạn cho rằng họ “ nhảm, dở người, kì cục,..”
Trên đây chỉ là một vài câu hỏi phản ánh một góc rất nhỏ của tư duy phản biện, và câu trả lời phù hợp thì bạn chỉ cần đọc phía trên, bạn cũng có thể tự đưa ra được nhận xét về chính bản thân bạn.
Trong thực tế dạy trẻ:
Ở nhà: “ con là phải nghe lời cha mẹ, cấm có cãi nghe chưa?” “ Sao con hư thế, mẹ nói một câu là con cãi 10 câu",... Cha mẹ thường hay bắt trẻ làm này làm kia, mà không giải thích lý do, và khi con thấy cái đó là vô lý, nói lý lẽ của mình thì mình bảo là con hỗn!! Dạ thưa, đối với cha mẹ là thấy hợp lý, nhưng trẻ nhìn ở góc độ khác, trẻ có suy nghĩ khác, nên trẻ nêu ra lý do như vậy. Thử coi sếp của bạn bắt bạn làm này làm kia mà bạn thấy vô lý, bạn có thấy ấm ức không, có về nhà kêu trời hoặc nói xấu sếp không? Hihi.
Ở trường: Bạn nghĩ thầy cô giáo có dạy cho trẻ tư duy phản biện không? Theo mình là chưa nhiều và đó là thực tế của hầu hết trường công. Một là thầy cô không có thời gian để mà dạy, bởi vì các cấp đều dạy các môn học theo quy định của chương trình, dạy học theo chế độ thi cử, câu hỏi toàn học thuộc bài, hễ mà trả lời ngoài đáp án là điểm thấp, thế thì chỗ đâu cho tư duy phản biện. Hai là, thầy cô cũng chả có vốn để mà dạy, bởi vì mình biết nhiều thầy cô vẫn luôn cho mình là đúng, học trò không có quyền ý kiến đúng sai. Điều này dẫn tới một hiện tượng là lâu lâu thấy học sinh quay video clip đăng lên mạng về vấn đề thầy cô dạy sai kiến thức ( nhất là môn tiếng Anh), sau đó thì thầy cô bực tức thay vì nhìn nhận và sửa chữa cái sai của mình. Cái này thực tế có không? Mọi người ai là giáo viên xin tự trả lời, hihi.
Làm sao để dạy con tư duy phản biện ở nhà?
Cha mẹ nên cải thiện thái độ và cách nhìn nhận vấn đề của mình trong phương diện công việc và với quan hệ với bạn đời vợ/ chồng: Gặp vấn đề thì tìm hiểu, hỏi lý do, đưa ra so sánh, phân tích, v.v. tìm cách giải quyết, sẵn sàng nhận sai và xin lỗi khi có lỗi. Rất nhiều thứ cha mẹ có thể cải thiện tư duy phản biện của chính mình.

Hãy lắng nghe trẻ nhiều hơn, cho trẻ cơ hội để giải thích: Trò chuyện, hỏi han, vì sao con lại làm thế, con lại làm thế kia trong những việc bé thích hoặc khi các em phạm lỗi.
Khi giao cho các em việc gì, mình nên hỏi ý kiến thảo luận trước, rồi giải thích lý do để các em thấy lợi ích của việc đó, kể cả việc học, làm bài tập, đi học thêm tiếng Anh ở trung tâm. Kể cả giao cho các em làm việc nhà, mình cũng cần giải thích lý do: Con ơi, mẹ đang bận dở tay làm cái này, con làm cái kia giúp mẹ nhé, để nhà mình ăn cho sớm còn nghỉ ngơi/ còn đi chơi, v.v. Có như vậy, trẻ mới học được kĩ năng nêu lý do.
Dạy trẻ thông qua câu chuyện thực tế của chính mình. Hàng ngày, ba mẹ đi làm và cách xử lý công việc ra sao? Hãy kể những chuyện thích hợp cho các em nghe theo thứ tự: Vấn đề - đã tìm hiểu những gì - kết luận thế nào - giải quyết ra sao. Kể hàng ngày, hàng tuần, khi các em lớn, các em sẽ học được cách xử lý vấn đề từ cha mẹ cộng với đọc sách nữa thì các em sẽ phát triển tư duy phản biện và kĩ năng giải quyết vấn đề tốt.
Nếu cha mẹ sai, cha mẹ cần nói lời xin lỗi với trẻ. Cha mẹ không phải lúc nào cũng luôn luôn đúng, và có những điều cha mẹ tin rằng làm vậy là tốt cho con, nhưng thực tế lại không phải vậy. Vậy nên, sẵn sàng nhận sai khi biết mình sai thực sự là một kĩ năng quan trọng giúp tư duy của cha mẹ lẫn của con đổi mới rất nhiều, và nhờ vậy các em mới có thói quen biết nhận sai, chứ không phải kiểu nhận sai cho có, hoặc giả vờ nói con sai rồi, con xin lỗi.
Còn nhiều biện pháp khác nữa, nhưng mình tin rằng cứ thực hiện những điều đơn giản phía trên đã, thực hiện cho thành thạo trước khi tìm hiểu thêm biện pháp, mình bảo đảm mọi người sẽ thấy sự thay đổi từ cả công việc lẫn trong quan hệ với vợ chồng và con cái. Bởi vì mình sẽ hiểu người ta hơn, có thái độ cởi mở hơn, đánh giá và giải quyết vấn đề tốt hơn.